غياث الدين منصور دشتكي شيرازي
مقدمه 52
تحفة الفتى في تفسير سورة هل أتى
تاريخهاى 948 و 949 ه را ثبت كردهاند . آرامگاه وى در زير محل گنبد مدرسهء منصوريه « 1 » ودر صفه ( إيوان ) شمالي مسجد شبستانه واقع است وتاكنون مزار أو ونيز پدر بزرگوارش زيارتگاه مسلمانان شيراز بوده است . « 2 » چهرهء علمي وويژگيهاى فردى از مهمترين ويژگيهاى شخصي غياث الدّين منصور مىتوان به جامعيت أو در علوم مختلف اشاره كرد . در كتب شرح حال وتراجم أو را با اين عناوين ستودهاند : جامع معقول ومنقول ، حاوي فروع وأصول ، أكمل أهل نظر ، أستاذ بشر عقل حادي عشر ، ثالث معلمين ، اعجوبهء روزگار ووحيد أيام . « 3 » وى در أدبيات ، منطق ، كلام ، فلسفه ، تفسير ، فقه ، أصول ، طب ، رياضيات ، طبيعيات ، هيئت ، نجوم ، عرفان ، اخلاق ، داروشناسى وحتى در علوم غريبه صاحبنظر بوده ودر همهء اين زمينهها تأليفاتى عميق دارد . ونيز در وصف أو گفتهاند : كه أفلاطون وأرسطو بلكه حكماى دهر وقرون اگر در زمان آن قبلهء أهل ايمان بودندى مفاخرت ومباهات به انخراط در سلك مستفيدان وملازمان مجلس عاليش نمودندى . « 4 » عقل حادي عشر ، كنايهاى است برگرفته از نظريهء فارابى دربارهء جامعه وشهر . تصويرى كه وى ارائه مىدهد همانند مخروطى است كه از عالم به اعلم صعود داشته تا به رأس مدينهء فاضله مىرسد كه اعلم مردم وامام وپيشواى ايشان بر اين رأس قرار مىگيرد . آنگاه نوعي ارتباط فرضى ميان اين امام وعقل فعّال يا عقل دهم « 5 » برقرار
--> ( 1 ) . « صدر الدّين محمّد كبير » در سال 883 در محلهء دشتك شيراز كه اكنون جزو محلهء سردزدك ومحلهء لبآب گشته است ، اين مدرسه را بنا نموده وبه مناسبت نام فرزند ارشدش ، آن را مدرسهء منصوريه نام نهاده است . اين مدرسه در سال 1307 توسط ميرزا حسن فسائى بازسازى وتعمير شده است . فارسنامهء ناصري ، 2 / 1221 ) . ( 2 ) . همان . 1 / 316 . ( 3 ) . طبقات اعلام الشيعة ، احياء الداثر من القرن العاشر ، شيخ آقابزرگ تهرانى ، 254 . ( 4 ) . فوائد الرضوية في أصول علماء المذهب الجعفرية ، عباس قمى ، 668 وفارسنامهء ناصري ، 2 / 1042 . ( 5 ) . حكماى الهى قديم وبالأخص مشائيان ، نظريهء هيئت بطلميوسى را در مورد أفلاك نهگانه مبناى مباحث فلسفي خود ساخته وبر اين اعتقادند كه اوّل صادر از حق بايد موجودى باشد كه أولا بسيط باشد تا از فاعل بسيط صادر شود وثانيا مفارق ومجرد از مادّه باشد تا از مجرد صادر شود وثالثا واحد باشد تا از واحد صادر شود وآن عقل است كه جوهري است مجرد ، مستقل بالذات وبالفعل وجسم وجسماني نيست تا مركب باشد وداراى جنس وفصل . أول ما خلق اللّه العقل آنگاه مىگويند . پس اوّل صادر ، عقل اوّل است كه